Cá chép cúng ông Công ông Táo nên là cá chép sống, bơi khỏe, vảy sáng và vây nguyên vẹn. Nhiều gia đình cúng ba con, nhưng một con hoặc một cặp cũng được tùy tập quán nhà. Sau lễ ngày 23 tháng Chạp, cá nên được thả ở nơi tiếp nhận phù hợp, thao tác nhẹ nhàng và thu gom túi nilon mang về. Giờ thả khác nhau theo từng gia đình, nên điều cần kiểm tra kỹ nhất là giống cá và nơi thả trước khi ra khỏi nhà.
Cá chép cúng ông Công ông Táo nên chọn loại nào?
Cá chép cúng ông Công ông Táo nên là cá chép sống và khỏe mạnh. Theo quan niệm dân gian, cá chép tiễn ông Táo về trời, nên cá được xem là phương tiện đưa Táo quân lên chầu. Tục này phổ biến nhất ở miền Bắc.
Trong các loại cá cảnh quen thuộc, cá chép là loài gắn với lễ ngày 23 tháng Chạp nhiều nhất. Vì vậy, cá chép đỏ cúng ông Công ông Táo thường được chọn là cá còn sống, bơi khỏe, không phải cá đã chết hay cá yếu.
Màu đỏ không nên là tiêu chí duy nhất để nhận ra cá chép. Nhiều con cá có màu đỏ hoặc cam, kể cả cá vàng cảnh và cá koi, nhìn qua dễ bị nhầm với nhau. Khi mua, bạn nên hỏi người bán về giống cá để chắc chắn đó là cá chép.
Đây cũng là lý do nên mua ở nơi bán cá có bể sạch và người bán biết rõ nguồn cá. Cá chép cúng ông Công ông Táo là cá dùng cho một nghi lễ ngắn, nhưng cá vẫn là sinh vật sống cần được đối xử cẩn thận từ lúc mua.
Cách chọn cá chép đỏ khỏe và số lượng cá cúng
Dưới góc nhìn của các loại cá cảnh, một con cá khỏe được nhận ra qua cách bơi, lớp vảy và bộ vây. Khi chọn cá chép đỏ, bạn nên đứng quan sát bể vài phút trước khi nhờ người bán vớt cá. Cách này giúp thấy rõ hành vi tự nhiên của cá, không bị đánh lừa bởi con cá vừa được vớt lên.
Nhận biết cá khỏe qua cách bơi, vảy và vây
Danh sách dưới đây sắp xếp theo thứ tự quan sát từ tổng thể đến chi tiết:
- Cách bơi: cá bơi bình thường, thăng bằng, không nghiêng người hay lờ đờ ở đáy.
- Lớp vảy: vảy nhẵn và sáng, không xơ xác hay bong mảng.
- Bộ vây: vây nguyên vẹn, không rách, không dính chùm.
- Thân cá: không có u hay vết sưng bất thường.
- Bể bán cá: không có nhiều cá chết nổi hoặc nằm đáy.
Nếu bể có nhiều cá chết, bạn nên chọn nơi khác dù cá còn sống trông có vẻ khỏe. Cá trong cùng bể có thể đã tiếp xúc với mầm bệnh. Với cá chép cúng ông Công ông Táo, việc chọn kỹ ngay từ đầu giúp cá chịu được quãng đường về nhà và đến chỗ thả.
Cúng mấy con cá chép và chọn kích cỡ thế nào?
Nhiều gia đình chọn ba con làm cá chép cúng ông Công ông Táo. Một số nhà chọn một con hoặc một cặp, tùy tập quán của từng gia đình. Không có số lượng bắt buộc cho mọi nhà, nên bạn chọn theo thói quen gia đình và khả năng chăm sóc cá.
Về kích cỡ, chưa có quy định chung nào về chiều dài hay cân nặng cho cá chép cúng ông Công ông Táo. Bạn nên ưu tiên những con cùng cỡ, bơi khỏe và đủ chắc để chịu được việc vận chuyển. Con cá khỏe quan trọng hơn con cá to.
Cách giữ và vận chuyển cá chép trước ngày cúng
Cá chép cúng ông Công ông Táo nên được giữ và vận chuyển sao cho thời gian trong túi ngắn nhất có thể. Trong túi, lượng oxy giảm dần và chất thải của cá tích tụ, nên cá càng ở lâu càng yếu. Vì vậy, bạn nên tính thời điểm mua dựa vào quãng đường về nhà và nơi giữ cá.
Túi kín có bơm oxy giúp hạn chế tình trạng thiếu oxy tốt hơn túi chỉ chứa không khí. Khi mua cá chép cúng ông Công ông Táo, bạn có thể nhờ người bán bơm oxy và buộc kín miệng túi. Cách này đặc biệt hữu ích nếu nhà xa chỗ bán cá.
Thời gian cá chép cúng ông Công ông Táo chịu được trong túi phụ thuộc vào loài, kích thước, số cá trong túi, nhiệt độ và cách đóng túi. Vì thế không có một mốc giờ chung cho mọi trường hợp. Bạn nên cho ít cá vào mỗi túi, tránh để túi dưới nắng hay ở nơi nóng, rồi mang cá về sớm.
Nếu mua cá trước ngày 23 tháng Chạp, hãy chuẩn bị chỗ giữ cá sạch và thoáng. Khi cần giữ cá chép cúng ông Công ông Táo qua đêm, bạn nên dùng chậu hoặc thùng chứa đủ rộng và đổi nước cẩn thận, tránh làm cá hoảng. Mua sát ngày cúng vẫn là cách đơn giản nhất để cá không phải chịu đựng lâu.
Cách thả cá chép ngày 23 tháng Chạp an toàn
Để thả cá chép ngày 23 tháng Chạp an toàn, bạn nên thả sau lễ cúng, ở nơi tiếp nhận phù hợp và thao tác nhẹ nhàng. Cá chép cúng ông Công ông Táo vừa trải qua quãng đường vận chuyển nên rất dễ bị sốc nếu bị thả vội hoặc thả sai chỗ. Phần dưới đây chia thành thời điểm, nơi thả và các bước làm cụ thể.
Chọn thời điểm và nơi tiếp nhận cá
Phần lớn gia đình thả cá chép cúng ông Công ông Táo sau khi cúng xong. Một số hướng dẫn dân gian khuyên thả trước 12 giờ trưa, một số nhà thả từ chiều tối ngày 22 theo tập quán. Đây đều là tập quán của từng nơi, không phải giờ bắt buộc, nên bạn có thể chọn thời điểm thuận tiện và an toàn cho cá.
Điều quan trọng hơn giờ thả là nơi thả. Bạn cần xác minh giống cá, tình trạng cá và nơi tiếp nhận có được phép thả cá chép cúng ông Công ông Táo hay không. Cá chép đỏ bán làm cảnh có thể là giống được lai tạo hoặc chọn giống, nên không nên mặc định là phù hợp để thả vào sông hồ tự nhiên.
Khi chưa rõ, bạn có thể liên hệ cơ quan thủy sản địa phương hoặc đơn vị quản lý điểm thả để hỏi. Nếu chưa tìm được nơi phù hợp, không nên thả tự phát. Quy định có thể khác nhau theo từng địa phương, nên cần đối chiếu thông tin hiện hành trước khi thả.
Các bước thả cá nhẹ nhàng
Khi nơi thả và giống cá đã phù hợp, bạn làm lần lượt theo các bước sau:
- Để túi kín nổi trên mặt nước nơi thả để cân bằng nhiệt độ. Thời gian ước tính khoảng 20 phút cho mỗi chênh lệch 5°C giữa nước trong túi và nước bên ngoài.
- Mở túi và đưa miệng túi sát mặt nước.
- Nghiêng túi nhẹ để cá tự bơi ra, không đổ mạnh hay dốc ngược túi.
- Quan sát cho đến khi cá bơi đi, rồi thu gom túi nilon mang về.
Mốc 20 phút chỉ là hướng dẫn kỹ thuật và chỉ áp dụng khi loài cá và nơi thả đã phù hợp. Nếu cá có dấu hiệu yếu, bạn nên cho thêm thời gian để cá làm quen thay vì thả ngay.
Những lỗi cần tránh khi thả cá chép
Phần lớn lỗi khi thả cá chép cúng ông Công ông Táo đến từ việc làm vội hoặc thiếu thông tin về cá và nơi thả. Danh sách dưới đây sắp xếp theo mức độ ảnh hưởng đến cá và môi trường, mỗi lỗi kèm cách tránh:
- Thả cá bệnh hoặc chưa rõ giống loài vào tự nhiên. Cách tránh: chỉ thả cá khỏe, đã xác định rõ giống, vì cá có thể mang mầm bệnh và gây rủi ro cho hệ sinh thái.
- Thả ở nơi chưa xác định phù hợp hoặc chưa được phép tiếp nhận. Cách tránh: hỏi cơ quan thủy sản địa phương hoặc đơn vị quản lý điểm thả trước ngày cúng.
- Ném cá từ trên cao xuống nước. Cách tránh: đưa túi sát mặt nước và nghiêng nhẹ để cá tự bơi ra.
- Bỏ túi nilon xuống nước. Cách tránh: thu gom túi và mang về xử lý đúng chỗ.
Giống cá cảnh được lai tạo nói chung không phù hợp để thả tự nhiên. Những loài nhỏ như cá bảy màu hay cá nuôi trong bể cũng không nên bị thả ra sông hồ sau khi chơi chán. Cá betta là loài cá cảnh sống tốt trong bể riêng, nên càng không phù hợp để thả ra môi trường tự nhiên. Ngay cả trong nhóm cá cảnh dễ nuôi, việc thả tự phát vẫn có thể gây hại cho cá và cho thủy vực.
Chuẩn bị kỹ từ lúc chọn cá, giữ cá đến lúc thả sẽ giúp cá chép cúng ông Công ông Táo khỏe mạnh và nghi lễ diễn ra trọn vẹn, an toàn cho cả cá lẫn môi trường.
Cá khỏe từ lúc mua, được giữ cẩn thận và thả đúng nơi sẽ giúp nghi lễ trọn vẹn mà không gây hại cho môi trường. Cá Cảnh hy vọng những tiêu chí chọn cá, cách vận chuyển và các bước thả ở trên giúp bạn chuẩn bị nhẹ nhàng hơn cho ngày tiễn Táo quân. Hãy chọn cá kỹ, xác minh nơi thả và thao tác chậm rãi để cá chép cúng ông Công ông Táo được thả an toàn.